Carboon

In een vlaag van jeugdsentiment belandde hedenavond het debuut-album ‘Flazjelettentaire’ van De Janse Bagge Bend in de Headmusic stereo. Uit 1983, pittig, heerlijk ondergeproduceerd en dus mijlenver van de zouteloze dialectmeuk die mijn provincie later zou overspoelen. Politiek geëngageerd, vol rake observaties en inclusief strakke covers van The Stranglers, The Specials en Urban Heroes. Van die dingen… Toch was Janse Bagge niet de eerste Limburgse band die in haar eigen streektaal groot succes oogstte. Zanger Henk Steyvers stond namelijk ook al aan de wieg van de formatie Carboon, waarin hij in de jaren ’70 samen met enkele leden van de internationaal succesvolle The Walkers twee prachtige albums over de Zuid-Limburgse mijnhistorie vol speelde. Emotionele songs die verhaalden over het bikkelharde mijnwerkersleven en haar lieflijk groene plattelandsomgeving die in sneltreinvaart verstedelijkte, met alle gevolgen van dien. ‘Witse Nog Koempel’  uit 1976 behaalde binnen een jaar als eerste Nederlandse streektaal-album de gouden status en de prachtige songs van weleer staan tot op de dag van vandaag nog trots overeind. Omdat ze zo herkenbaar zijn, zo recht uit het hart komen en onomwonden de waarheid blootleggen. Rowwen Hèze’s Jack Poels verwoorde het ooit als "een splinter uit de ziel." Mooier kan ik het niet zeggen. Voor het eerst werd het Limburgse dialect gebruikt voor kritische zaken. De katholieke kerk, de beambten en de politiek moesten het ontgelden want "de here mit de cente hont et sjpek al lang geïnt, mar d’r jong mit de kap vrit de iëlend van de plint." Op ‘D’r Letste Koempel Deet De Lamp Oet‘ komen ook de rampzalige gevolgen van de mijnsluiting aan de orde: "Ver motte os noe bedanke bej Den Uyl en de KVP / Vuur de vakaturebanke en et pluusj op de WW". De albums zijn dertig jaar na verschijnen nog steeds mateloos populair in Heerlen en omstreken omdat de naweeën van de mijnsluiting nog steeds voelbaar zijn. Carboon sloot het hoofdstuk echter af om jaren later terug te komen met een album over de roemruchte bokkenrijderslegendes uit dezelfde streek. Niet zo hartverscheurend en gedrenkt in nostalgie, maar muzikaal minstens zo sterk als de beide Koempelplaten. De klok gaat wat verder terug maar de thematiek is deels gelijk gebleven: Limburg onder het juk van de hoge heren en de katholieke kerk. "Boe ze hange in de zach satiene kösses met ‘n dame of ‘nen heer nao hunne zin / Boe ze hange aon de takke van de eike, met gebraoke aoge en de kots nog op de kin" zingt Jean Innemee met krakende getergde stem over een stevig scheurende gitaar, terwijl men in het door Armand (!) geschreven ‘Bokkeriejers van Euvermaas’ even later duidelijk stelling neemt: "Ich zing uch van de bokkeriejers wie ze zin vertrap / Mer van de verlichting van Voltaire waor dat d’n eerste stap." Carboon zette zelf de eerste stap op het pad der Zuid-Limburgse dialectpop. Niet wetende dat in haar voetsporen uiteindelijk een diaree aan sentimentele, chauvinistische, carnavaleske, aalgladde en retecommerciële muzak zou volgen waarvoor ik het liefst de provinciegrens zou over trekken. Sinds de zegeningen van de digitale TV is het mij echter duidelijk dat het daar geen haar beter is.

8 thoughts on “Carboon

  1. helemaal gelijk, het begon zo mooi. De genoemde diarree is inderdaad trouwens geen zuiver limburgs verschijnsel, de platheid kent in Nederland geen grenzen meer. Sterker, is tot norm verheven. Ondertussen weten veel mensen niet beter…triest. De mooie dingen des levens verdwijnen steeds verder, dieper weggedrukt in de marge. Gelukkig weten bloggers als jij die geregeld te ontdekken 🙂

  2. Wat een toeval. Ik had een aardig boekje gekocht (Dat zijn nou typisch Limburgers), waarin ook over de ellende van de mijnsluitingen werd verteld en toen heb ik Carboon er maar weer eens bij gepakt, want uiteraard ontbreken ook in huize Smeets-Stel de beide Koempel-cd’s niet! En vorig weekend had ik (toevallig?) net een JBB-ceedeetje op mijn Mp3-speler gezet.
    Tja, daar herken je echte kwaliteit aan he! Dat wordt ruim 20 jaar na dato nog steeds uit de kast gepakt!
    Lekker nostalgisch trouwens..

  3. is er van witse nog koempel ook een cd? of moet ik de lp zelf omzetten? wie kan me helpen? ik zoek het voor mijn vader die vroeger daar gewoond heeft en we zijn de lp kwijt

    alvast bedankt

  4. Wie kan mij helpen aan twee kopieen van CD’s van Carboon
    1. Witste nog koempel.
    2. D’r letste koempel deet de lamp oet.
    Ik heb er ooit een cassettebandje van gehad maar die is helaas overleden.

  5. @ Wittenbernds en Wim: Via Fonos is Witse Nog Koempel nog te verkrijgen (voor een BELACHELIJKE prijs). http://tr.im/mLJY
    D’r Letste Koempel is nog te koop bij Limbo Music. http://tr.im/mLKQ

    Aangezien het verboden is een kopie te trekken van mijn schijfjes kan ik helaas niemand doorverwijzen naar de emaillink rechts voor een andere oplossing…

  6. Voor mijn vader die jaren ondergronds gewerkt heeft ben ik op zoek naar de cd (of cd-kopie van) “Witse Nog Koempel”
    Wie kan mij hierhaan helpen tegen redelijke vergoeding natuurlijk….

    bvd

    mijnstreekoost .at. hotmail.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s